325نيست كه از عبادت او تكبُّر مى‌ورزند و از مواهب او تقاضا نمى‌كنند.

در جاى ديگر مى‌فرمايد: نزد خدا مقامى است كه جز با دعا و تقاضا نمى‌توان به آن رسيد. و اگر بنده‌اى دهان خود را از دعا فرو بندد و چيزى تقاضا نكند چيزى به او داده نخواهد شد، پس از خدا بخواه تا به تو عطا شود.

امام باقر عليه السلام مى‌فرمايد:

«الدعاء افْضَل مِن قرائة القُرآن»؛ ¹ دعا كردن از تلاوت قرآن هم افضل شمرده شده است. دعا به انسان اعتماد به نفس مى‌دهد، و از يأس و نوميدى باز مى‌دارد و به تلاش و كوشش بيشتر دعوت مى‌كند. انسان نبايد دعا را جانشين تلاش و كوشش كند، زيرا قطعاً مستجاب نخواهد شد. مثلاً كار و كوشش نكند و بگويد خدا روزى‌رسان است، خدا كمك مى‌كند، اين با نظام الهى منافات دارد. ²

يكى از مردان خدا گفت: براى دعا كردن و عرض حاجت كافى است كه سر را به سوى آسمان بالا كرده، آن هم نه از نظر آن كه خدا در آسمان است، بلكه از آن نظر كه حضرت سجّاد عليه السلام عرض كرد:

«وَاِلى جُودِكَ وَ كَرَمَكَ ارْفَعُ بَصَرى» از اين جهت سر را به آسمان بالا كند، در حالى كه بداند خدا به او نزديك است و سپس دل را متوجه عالم اعلا نمايد، چون او سبحانه و تعالى از راه هر كس آگاه است «وَ عالِمُ السّرِ وَ الْخَفيّات» ³است. براى اجابت دعا خوب است انسان قبل از اين‌كه گرفتار سختى شود به دعا مشغول باشد.

امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«مَنْ سرَّهُ أنْ يُسْتجابَ لَهُ فِى الشِّدَّةِ فَلْيُكْثِرِ الدُّعاءَ فِى الرَّخاء»؛ ⁴هر كه دوست دارد كه در حال سختى دعايش به اجابت رسد، بايد در حال راحتى بسيار دعا كند. در ادامه مى‌فرمايد: يكى ديگر از راه‌هاى اجابت دعا اين است كه كسب خود را پاك و حلال كند. ⁵