322روى تو باز مى‌شود. 1 در جاى ديگر مى‌فرمايد:
«الدّعاءُ هُو الْعبادَةُ الْتى قال عزَّوَجَلَّ»؛ 2 به راستى دعا، همان عبادت است كه خداوند عزّوجل فرمود: «وَ قٰالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ »؛ 3 مرا بخوانيد شما را اجابت كنم، كسانى كه از عبادت من تكبّر مى‌ورزند به زودى با ذلت وارد دوزخ مى‌شوند. رسول مكرّم اسلام مى‌فرمايد:
«عَمَلُ البِرِّ كلّهُ نِصْفُ الْعِبادَةِ وَ الدُّعاءُ نِصْفٌ فَاِذا أرادَ اللّٰهُ تَعالى بِعَبْدٍ خَيْراً انتَحى قَلْبَهُ لِلدُّعاءِ»؛ 4 همۀ اعمال خير يك نيمۀ عبادت است و دعا نيمۀ ديگر و چون خدا براى بنده‌اى خير خواهد، قلب او را به دعا متمايل كند.
فلسفۀ دعا و نيايش
آنها كه حقيقت و روح دعا و اثرات تربيتى و روانى آن را نشناخته‌اند ايرادهاى گوناگونى به مسألۀ دعا دارند، گاه مى‌گويند: دعا عامل تخدير است، چراكه مردم را به جاى فعاليت و كوشش و استفاده از وسايل پيشرفت و پيروزى، به سراغ دعا مى‌فرستد و به آنها تعليم مى‌دهد كه به جاى همۀ اين تلاش‌ها دعا كنند! و گاه مى‌گويند: اصولاً آيا دعا كردن فضولى در كار خدا نيست؟! خدا هر چه را كه مصلحت بداند انجام مى‌دهد، او به ما محبت دارد، مصالح ما را بهتر از خود ما مى‌داند، پس چرا ما هر ساعت مطابق دلخواه خود از او چيزى بخواهيم؟! و زمانى مى‌گويند: از همۀ اينها گذشته آيا دعا منافات با مقام رضا و تسليم در برابر ارادۀ خداوند ندارد؟
كسانى كه چنين ايرادهايى را مطرح مى‌كنند از آثار روانى، اجتماعى، و تربيتى و معنوى دعا و نيايش غافلند؟ زيرا انسان براى تقويت اراده و برطرف كردن ناراحتى‌ها به تكيه‌گاهى مطمئن نياز دارد. دعا چراغ اميد را در درون انسان روشن مى‌سازد.
انسان‌هايى كه دعا و نيايش را فراموش كنند، با عكس‌العمل‌هاى نامطلوب روانى و اجتماعى مواجه خواهند شد.