165سياسى و ابزار توسعۀ امپراطورى رم قرار گرفت و تنها نامش به امپراطورى رم مقدس تغيير كرد كه بعدها انشعابات گسترده‌اى پيدا نمود و القاب و عناوين مختلفى را از آن خود كرد. مانى در ايران متوجه شد كه دين زرتشت مورد بازيچۀ پادشاهان ساسانى قرار گرفته و از طرفى ديگر گرايش مردم ايران به سمت اديان بودايى و يهودى و مسيحى، روز به روز بيشتر مى‌شود. پس با مطالعه بسيار زياد بر اديان مختلف، روش جديدى را بنيان نهاد كه بر اساس محور ثنويت يعنى خداى خير و خداى شر صدق مى‌كرد. او توانست در كوتاه‌ترين زمان طرفداران زيادى را جذب كند. جذبۀ مانى كه هنرمندى تمام عيار بود و با ذوق بليغ خود سخن مى‌گفت، سبب وحشت دربار و موبدان شد كه البته مرگ او نتوانست از تعداد پيروان او بكاهد.

امروزه اگر چه دين مانى به نام مانى وجود ندارد، ولى بسيارى از فرق ثنويت هندو و چينى را مى‌توان وارثان پيچ و تاب خوردۀ دين مانى ناميد كه هنوز هم در ميان مردم رواج دارند. در آيين مانى زيارت از مكان‌هاى مقدس مورد تأييد است. و زيارت قلبى كه همان عبادتنامه خواندن و يا زيارتنامه خواندن با تصور حضور باطنى است نيز جريان دارد. مطالعۀ بيشتر افكار و آراى مانى با پيدا نمودن بسيارى از كتب او در غارهاى چين ادامه دارد. قتل مانى به دستور مستقيم بهرام نوه شاپورساسانى، در سال 277 ميلادى بوده و او داراى كتاب‌هاى زيادى از جمله : 1. شاپورگان، 2. انجيل زنده، 3. گنجينه زندگى، 4. پراگماتيا (يا همان كتاب اعمال)، 5 . كتاب رازها، 6 . كتاب ديوها و....بود، كه امروزه تعدادى از اين كتب پيدا شده و در حال بررسى‌اند. ¹

زيارت در آرا و افكار مزدك

مزدك به تمام معنى يك دان‌كيشوت ايرانى بود كه براى نجات مردم قيام كرد.

مشكلات مردم ايران سبب شد تا تاريخ مردى با نام مزدك را بپروراند كه با ديدگاهى