239مى‌توان گفت كه حقيقت شكر، همان اظهار نعمت است.

اظهار نعمت، از سويى مستلزم ادراك و تصور آن است و از جانب ديگر، اين اظهار داراى مراتب و چهره‌هاى مختلف است؛ زيرا اظهار نعمت، عبارت است از استعمال آن در راهى كه مُنعِم اراده كرده است و همچنين يادآورى و مدح و ثناى او براى نعمتش. بنابراين، شكر داراى مراتب سه‌گانه قلبى (به ياد داشتن)، زبانى (مدح و ثنا و تشكر) و عملى است.

مراد از شكر خداوند آن است كه انسان اولاً، همواره در دل متوجه و يادآور نعمت‌هاى او باشد؛ ثانياً، به هنگام استفاده از نعمت‌هاى بيكران الهى، زبان به حمد و سپاس الهى بگشايد؛ ثالثاً، نعمت‌ها و بركات خداوندى را در راهى كه خداوند اراده كرده است، به كار گيرد. ¹ امام صادق(ع) فرمود:

«شُكْرُ النِّعْمَةِ اجْتِنَابُ الْمَحَارِمِ وَ تَمَامُ الشُّكْرِ قَوْلُ الرَّجُلِ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» ²؛ «شكر نعمت عبارت است از پرهيز از گناهان و كمال شكر اين است كه انسان بگويد: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ».

ابوبصير (از ياران امام صادق(ع)) مى‌گويد:

به امام صادق(ع) گفتم: «آيا شكر حدى دارد كه بنده با انجام‌دادن آن، شاكر محسوب شود؟» امام(ع) فرمود: «آرى». گفتم: «آن حد چيست؟» امام(ع) فرمود:

«يَحْمَدُ اللهَ عَلَى كُلِّ نِعْمَةٍ عَلَيْهِ فِي أَهْلٍ وَ مَالٍ وَ إِنْ كَانَ فِيمَا أَنْعَمَ عَلَيْهِ فِي مَالِهِ حَقٌّ أَدَّاهُ وَ مِنْهُ قَوْلُهُ جَلَّ وَ عَزَّ (سُبْحٰانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنٰا هٰذٰا وَ مٰا كُنّٰا لَهُ مُقْرِنِينَ)» ³؛ ⁴«خداى را بر هر نعمتى كه در زمينه خانواده و دارايى به او داده است، سپاس گويد و اگر در نعمت‌هايى كه به او عطا كرده، حقى وجود دارد، ادا كند و از همين قبيل است فرمايش خداوند: (سُبْحٰانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنٰا هٰذٰا وَ مٰا كُنّٰا