192 خَشْيَتِكَ نَصِيبَهُ» ¹؛ «[امام جواد(ع)] بهره خود را با خشوع در برابر تو برگرفت و نصيب خود را از ترس از تو دريافت كرد».

گفتنى است انسان هر عمل نيكى را كه به قصد قربت انجام دهد، عملى عبادى محسوب مى‌گردد؛ هرچند در ظاهر، خالى از هرگونه ذكر و ياد خدا باشد. بى‌ترديد تلاش براى تهيه مخارج همسر و فرزندان و زحمات زن در خانه براى سامان‌دادن به آن، نمونه‌هاى آشكارى از اين قبيل عبادات است.

با اين حال، برخى از اعمال نيز به دليل مشتمل بودن بر تسبيح و تقديس خداوند، رسماً عبادت محسوب مى‌گردند؛ مثل ذكر و ياد خدا، نماز و قرائت قرآن. ما در اينجا به اين بخش از عبادات مى‌پردازيم و به زيارتنامه‌ها از اين لحاظ، توجه مى‌كنيم:

الف) ذكر و ياد خداوند

اساس در اخلاق اسلامى، توجه به خدا و اشتغال به ياد اوست و اصولاً ياد خدا روح همه طاعات و عبادات و ارزش‌هاى اخلاقى را تشكيل مى‌دهد. از نظر اسلام، سرچشمه قدرت روحى و معنوى براى انسان و يگانه عامل سعادت و كمال او، توجه به خدا و اشتغال به ياد اوست؛ همچنان‌كه همه گرفتارى‌هاى انسان و حتى همه رذايل اخلاقى و معايب روحى و امراض نفسانى، ناشى از غفلت از ياد خداست. ²

مفهوم ذكر: ذكر گاهى در برابر «غفلت» و گاهى در برابر «نسيان» به كار مى‌رود. غفلت به معناى توجه نداشتن به علم، و نسيان به معناى زايل شدن معنا از ذهن است. حقيقت ذكر، عبارت است از توجه قلبى انسان به ساحت قدس پروردگار. اگر به ذكر لفظى نيز عنوان «ذكر» اطلاق مى‌شود، به سبب آن است كه ذكر لفظى از آثار ذكر قلبى