77عرب جاهلى وقتى به صد قدمى كعبه مىرسيد، به مكاء و تصديه آغاز كرده و همچنان ادامه مىداد تا در گرد خانه كعبه طواف آنها پايان پذيرد. 1
قريش در ضمن طواف كعبه سرودى داشتند كه هشام كلبى آن را نقل كرده است: «وكانت قريش تطوف بالكعبة وتقول: واللاّت والعزّى ومناة الثالثة الأخرى! فإنهنّ الغرانيق العلى وإنّ شفاعتهنّ لترتجى! كانوا يقولون: بناتالله - عزّ وجلّ - عن ذلك! - وهنّ يشفعن إليه». 2
«قريش در ضمن طواف كعبه مىگفت: سوگند به لات و عزّى و به منات سوّمين آنان كه آنها كلنگهاى عالم بالا هستند و شفاعت آنها مايه اميد است.»
كسانيكه با اسرار حج آشنا نيستند، پيرامون كعبهاى طواف مىكنند كه مشركان هم در جاهليت آنگاه كه بتكده بود، زياد طواف كردهاند و پس از آن نيز افراد تبهكار برگرد آن بسيار گشتهاند. هم اكنون نيز زائرى كه توجهى به سرّ طواف ندارد، ممكن است حتى در آن حال مرتكب معصيت شود.
5 .صفا و مروه در عصر جاهليت
قبل از ظهور اسلام سعى ميان صفا و مروه جزو مناسك حج بوده است. تنها مردم يثرب كه در كنار بت منات محرم مىشدند، فاصله بين صفا و مروه را (كه مىبايست هفت بار سعى كنند) طى نمىكردند. 3 ولى قبيله جُرهم دو مجسّمه سنگى به نام «اساف» بالاى كوه صفا و «نائله» بالاى كوه مروه نهاده بودند و اعراب جاهليت معتقد بودند كه اين دو مجسمه مرد و زن بدكارهاى بودهاند و روزى درون كعبه مرتكب عمل فجور شدند. خداوند آن دو را به صورت سنگ مسخ كرده و اين دو مجسمه را براى عبرت مردم و انتقام الهى بر فراز كوههاى صفا و مروه قرار دادند.
بعدها اين دو مجسمه سنگى در رديف معبودان قرار گرفت و اعراب زمان جاهليت هنگام سعى به هر يك از اين دو كوه كه مىرسيدند به عنوان تيمّن و تبرّك مسح مىكردند و قربانىهايى را پيش آن دو بت ذبح مىكردند.