483مستجاب ميهمانان خداوند، تغييرات و تحولات بزرگى را در جهان هستى به نفع سپاه خوبى‌ها رقم زند و از تيرگى‌ها و پلشتى‌هايى كه عالم و آدم را به آلودگى و اسارت كشيده‌اند، بكاهد. معلوم نيست كه اگر حج، با اين حجم وسيع از بندگى‌ها و دعاهاى مستجاب بندگان خوب خدا نبود، چه بر سر عالم مى‌آمد و جهان با اين همه ظلم و تاريكى، چه سرنوشتى پيدا مى‌كرد. حج، هديه بزرگ آسمان به انسان‌ها و جوامع انسانى در طول تاريخ و فرصتى مغتنم و همه ساله، براى تليطف و پالايش جهان از بدى‌ها و آراستگى به خوبى‌ها و پاكى‌هاست.
اشك منا
زائران بيت‌الله الحرام، تا بعد از ظهر امروز، منا را در كمال صحت و آرامش ترك كردند. از جنب و جوش چند روزه حاجى‌ها در چادرها، ديگر خبرى نيست. مأموران شهردارى مكه هم پس از تخليه چادرها، بى‌درنگ كار پاكسازى چادرها و خيابان‌ها و حمل زباله‌ها را آغاز كردند تا هيچ اثرى از ميهمانان چند روزه منا باقى نگذارند. غم منا در فراق خيل مُحْرِمانى كه مَحْرم راز بودند، را مى‌توان از سكوتى كه همه اين سرزمين را فرا گرفته، حدس زد. منا، هنوز دورى و جدايى را باور نكرده و براى همين، تا سال آينده، چادرهايش را در انتظار آمدن ميهمانان خدا برافراشته نگه مى‌دارد.
راه‌بندان‌هاى بزرگ شهر
گزارش رسانه‌ها و خبرنگاران داخلى و خارجى و نيز مشاهدات شخصى، از راه‌بندان در مسيرهاى منتهى به مكه مكرمه و خيابان‌هاى آن خبر مى‌دهد. از يك‌سو تعداد زياد اتوبوس‌هاى حامل زائران سالمند و ناتوان كه بعد از ظهر به‌طور همزمان از منا خارج شده و به مكه رسيده‌اند و از سويى ديگر سيل جمعيت پياده كه در خيابان‌هاى شهر جارى شده‌اند، راه‌هاى عبور و مرور را بسته يا تنگ كرده‌اند و بر ترافيك عصر روز دوازدهم، گره كورى زده‌اند. صداى مداوم و ممتد