124شديد مىشد. در كنار و ميان اين مغازهها، دستفروشها نيز بساط خود را پهن كرده و بازارگرمى مىكردند. اما امسال، به دليل تعطيلى اين مغازهها و نيز جمع كردن دستفروشها، زائران بسيار راحتتر و وسيعتر رفت و آمد مىكردند.
رابعاً تعطيلى مغازههاى رو به حرم از يك سو و محيط سنگفرش و سايهدار اطراف آنها از سوى ديگر، استراحتگاه بسيار خوب و باب طبعى را براى حاجيان فقير و بىخانمان، بهويژه از كشورهاى افريقايى، فراهم كرده است. اين تعداد زائران، بهصورت درازكش و لميده يا خوابيده، به موبايل خود مشغولند و بيشتر صبحها و عصرها به چشم مىخورند. اين موارد از پديدههاى جديد موسم حج است كه در سالهاى پيش از آن خبرى نبود.
رونق نماز
بانگ اذان، خروش سيل جمعيت به سمت مسجد نبوى(ص)، تشكيل صفوف فشرده و منظم و طيف گستردهاى از رنگها و نمادها، از صحنههاى زيبا و پرشكوهى است كه همه روزه در كنار خانه ساده رسول رحمت(ص)، به تصوير كشيده مىشود.
در موسم حج و اين سرزمين است كه سرّ اين همه توصيه موكد به مسلمانان براى اهتمام به اقامه جماعت تجلى مىكند و فرصت بروز مىيابد. نماز جماعت در حقيقت يك مانور سياسى و اجتماعى است: لشكرى بزرگ و ميليونى كه در طول روز، چندين بار در زمان و مكان مشخص، با آرايشى منظم، برپا شده و در كوتاهترين زمان، در كمال نظم، پراكنده مىشود.
نمازهاى جماعت عربستان با ما تفاوتهايى دارد: در پنج وقت صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشاء برگزار مىشود. همه نمازها، غير از نماز صبح، يك اذان دارد و يك اقامه؛ با اين بيان كه اذان در اوقات شرعى پنجگانه، در حقيقت اذان اعلان به مسلمانان است كه دست از كار كشيده و براى نماز آماده شوند؛ به همين دليل اقامه نماز و برپايى