92«يو آخيم واخ»: «كليه اعمالى كه از تجربه دينى مايه گرفته يا با تجربه دينى مشخص مىشود، همه در حكم بيان عملى مناسك هستند؛ به معناى محدودتر، مناسك، عمل يا اعمال پرستش انسان ديندار است». 1
- تاريخ مناسك دينى نشاندهنده تأثيرات متقابل و مستمر ميان اجبار سنت از يك طرف و كشش دائم براى آزادى فرد، ايجاد انگيزههاى تازه و بروز فعاليت خلاقِ انسانِ ديندار از طرف ديگر است كه در سير تكاملى الگوهاى فكرى بشرى، ملاحظه مىكنيم». 2
بهنظر «دوركيم»، همين مناسك است كه احساسات مذهبى را ايجاد، تقويت و تجديد مىكند. حس وابستگى به يك قدرت خارجى روحانى و اخلاقى را كه در واقع همان جامعه است، تشديد مىنمايد. همين مناسك و ماهيت جمعى چنين گردهمايىهاست كه اين همه شور و شوق برمىانگيزد و شركتكنندگان را به اهميت گروه و جامعه، در قالب آيينهاى مذهبى، آگاه مىسازد. بدينسان مناسك، همبستگى و انسجام اجتماعى را ايجاد و حفظ مىكند. 3
«ردكليف براون» نيز معتقد است: «مناسك كاركرد اجتماعى خاص دارد كه ضمن تنظيم و حفظ احساساتى كه مبناى ساختمان را تشكيل مىدهد، آن را از نسلى به نسل ديگر انتقال مىدهد». 4
بهعقيده «گيرتس»: «مكانيسم ايجادكننده ايمان، مناسك است. ايمان مذهبى در جريان مناسك مذهبى ايجاد مىشود». 5
- «دين زنده، با ماهيتى كه دارد، بايد رابطه اجتماعى را خلق كرده و از آن نگهدارى كند». 6
انواع مناسك
- مناسك خانوادگى: دعا، نماز، زيارت، قربانى، قرآنخوانى و...
- مناسك خويشاوندى: صله ارحام، ازدواج، دعا، نماز، زيارت، وليمه دادن، عيادت