91
استطاعت در حج
حسن رهبرى
ميقات حج، شماره55، بهار 1385ه .ش
نوشتار حاضر، به مسئله استطاعت در حج مىپردازد. نويسنده در مباحث مقدماتى، مناسك و انواع آن و آثار جهانى، اجتماعى و فردى حج را مطرح كرده است. ايشان پس از مباحث مقدماتى، به تعريف استطاعت پرداخته و معناى استطاعت را در لغت، قرآن و روايات بررسى كرده است. ايشان مفهوم فقهى استطاعت در قرآن و روايات را، داشتن توانايى انجام حج با تمام امكانات لازم براى سفر به خانه خدا دانسته است. پس از بررسى استطاعت در قرآن و روايات، استطاعت در نگاه فقيهان مطرح شده است. نگارنده در ادامه، با توجه به وضعيت و موقعيت كنونى، مفهوم استطاعت را مورد بررسى قرار داده است. ايشان در پايان نتيجه گرفته است، وجوب حج، به استطاعت جانى، مالى و فراهم شدن شرايط، ابزار و امنيت سفر بستگى دارد. تنها ثبتنام كردن و واريز وديعه به حساب سازمان حج و زيارت، استطاعتآور نيست.
مناسك
حج، آميزهاى از كنشهاى بدنى در جغرافياى كعبه است كه به قصد قربت به پروردگار جهانيان انجام مىگيرد. اعمال تعريف شده در كنار خانه خدا را «مناسك حج» مىگويند. مناسك در اديان مختلف، نقشآفرينىها و اثربخشىهاى مهمى دارد كه در ديدگاه جامعهشناسان چنين است: