85لازم به يادآورى است كه براى حل تعارض ديدگاههاى ديگرى نيز وجود دارد؛ از جمله اينكه «روايات دسته دوم مورد اعراض فقها واقع شده است». ولى براى طولانى نشدن، از نقد و بررسى آنها خوددارى مىشود. علاقهمندان مىتوانند به كتابهاى تفصيلى مراجعه كنند.
چكيده مطالب
1. از جمله مطالبى كه سبب تحرك و همسويى فقه با نيازهاى جامعه بشرى مىشود، بحث و تحقيق درباره موضوعات فقهى است.
2. در تاريخ تطور استطاعت، ثابت شده است، فقها در اينكه رجوع به كفايت، از شرايط استطاعت هست يا نه، اختلاف كردهاند و نيز از موارد اختلاف فقها اين است كه استطاعت، كه شرط وجوب حج است، امرى است عقلى يا عرفى.
3. فقهاى اهل سنت در جهاتى با همديگر اختلاف دارند؛ از جمله اينكه آيا استطاعت شرط است يا سبب و آيا استطاعت شرط ادا است يا شرط وجوب يا شرط صحت و آيا استطاعت شرط شرعى است يا عقلى.
4. ارباب لغت در معناى استطاعت اختلاف درخور توجهى ندارند، جز راغب اصفهانى كه استطاعت را اخص از قدرت مىداند.
5. استطاعت در يك تقسيم، به شرعى، عقلى و عرفى منقسم مىگردد.
6. در اينكه معناى استطاعت در آيه عقلى است يا عرفى، ميان فقها اختلاف وجود دارد. ثابت كرديم كه دومى صحيح است.
7. ثمرات اين اختلاف نظر، در فقه فراوان است كه به مواردى از آن اشاره شد.
8. اين نظر ثابت شد كه استطاعت عرفى است و روايات مفسره، در مقام بيان مصاديق معناى عرفى آيه مىباشند.
9. زاد و راحله هنگامى شرط استطاعت است كه به آنها نياز باشد.