55درسهايى كه در اين سرزمين آموختهاند، زندگى جديدى را آغاز كنند، و تا زمانى هم كه به گناه آلوده نشدهاند، آثار و بركات و نورانيت حج در وجود آنها باقى خواهد ماند.
حج، شيوهاى براى پرستش خداوند است. هريك از بندگان خدا با اعمال و مناسك و شعائر گوناگون، بندگى خود را به اثبات مىرساند و مىكوشد تا ظاهر و باطن خود را با صبغه دين حنيف ابراهيمى بيارايد. اينكه حضرت على(ع) زيارت كعبه را آزمايش بزرگ الهى براى مسلمانان برمىشمرد 1، دليلى جز ضرورت دگرگونى در نگرشها و گرايشهاى آنان ندارد.
اى خدا اى مقصد و مقصود من
اميرمؤمنان على(ع) درباره اسرار عرفات فرمود:
مىدانيد چرا وقتى زائر يا انسان حجگزار در مكه احرام بست، بايد به عرفات برود و پس از آن كعبه را طواف كند؟ براى آنكه