210
دو - آثار اجتماعى
حج، عبادتى اجتماعى است. اقتضاى اين عبادت اجتماعى آن است كه حجگزار از نظر اخلاق اجتماعى نيز فردى ممتاز باشد. كسى كه قدم در راه معبود گذاشته است، ديگران بايد تغيير در اخلاق و رفتارش را حس كنند. در اين قسمت به مرور برخى از اين آثار مىپردازيم:
اول - احترام به حقوق همنوعان (در امور مالى و...)
واژه «حق» كه از نامهاى خداوند است 1، در قرآن و روايات كاربردهاى زيادى دارد. 2 حق، به معناى مطابقت با واقع، در مقابل باطل و گمراهى است مولا على(ع) زمام حكومت را براى زندهكردن آن به دست گرفت. 3 حق الله يعنى آنچه واجب و لازم است، و حق العباد يعنى آنچه سزاوار آنهاست از بهره و نصيب مادى و معنوى. 4 انسان مؤمن، موظف است انديشه، رفتار و گفتار خود را با ترازوى حق بسنجد؛ جز حق نگويد، جز رفتار مطابق با تعاليم الهى از او ديده نشود و حق مادى و معنوى كسى را ناديده نگيرد. حقشناسى و اهتمام به حقوق ديگران، همواره از توصيههاى دين مبين اسلام بوده است. امام صادق(ع) فرمود:
«وَاللهِ مَا عُبِدَ اللهُ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنْ أَدَاءِ