142مىكردند و آنان نيز با اينها در جدال بودند. قرآن از اين كار نهى كرد و به پذيرش حكم الهى فراخواند. 1
قرطبى نيز در تفسير خود نظير آنچه را از تفسير رازى نقل شد، آورده. آن گاه از قول ابن مسعود، ابن عباس و عطاء نقل كرده است كه گفتهاند: «جدال، جرّوبحث با مسلمان است كه به خشمگينكردن او و ناسزاگويىاش منتهى شود». 2 بيضاوى نيز جدال را به ستيز و كشمكش با همسفران و خدمتگزاران تفسير كرده است. 3
حرامشدن اين امور در مناسك حج، نوعى آموزش براى حجگزار است كه در حج و پس از آن در تمام عرصههاى زندگى، با ديگران ارتباطى دوستانه و منطقى داشته باشد. اين برنامه معنوى و تربيتى از دو نظر براى حجگزار اهميت دارد:
نخست از حيث مُحرِمبودن؛ زيرا جمعيت عظيمى از موحدان براى عبادت و مناسك عمره و حج به اينجا آمدهاند، و ازاينرو خداوند بر بندگان خود واجب ساخته است كه بر اين خطّه توحيدى، امنيت و صلح و ثبات حاكم باشد تا مسلمانان بتوانند با طمأنينه كامل مناسك خود را انجام دهند و فرمان خدا را اجرا كنند، و برادرى و محبت را ميان خود حاكم سازند.