84«سعيد بن سعد بن عباده» درباره مغازى نزد نوهاش بود و «ابنسعد» در «الطبقات الكبرى» از آن بهره برده است. «سهيل بن ابىخيثمه» نيز كتابى در مغازى داشت كه واقدى از آن استفاده كرده است. 1
اينگونه نمونهها فراواناند، اما افرادى در تاريخنگارى اسلامى نقش اصلى و اساسى دارند كه مشخصاً اخبار را گرد آورده و كتب تاريخى را تدوين كردهاند. ازاينرو برخى تاريخنگاران مسلمان را نام مىبريم كه در سه قرن نخست هجرى به ثبت و كتابت تاريخ همت گماشتهاند. «فؤاد سزگين» با پژوهشى كه در اين باره انجام داده، تقريباً فهرست جامعى از تاريخنگاران قرون نخستين را گرد آورده است و آنان را در ذيل چند موضوع و به تفكيك دو دوره اموى و عباسى تا حدود سال430ه .ق طبقهبندى كرده است؛ موضوعاتى مانند تاريخنگاران عصر جاهلى، سيرهنگاران، تاريخنگاران تواريخ عمومى، تدوينگران تاريخهاى محلى و شهرها به تفكيك مناطق و بلاد و پديدآورندگان آثار فرهنگى و تمدنى. اكنون شمارى از مشاهير سه قرن نخست اين فهرست 217 نفرى با در نظر گرفتن ترتيب زمانى نام مىبريم:
- سعيد بن سعد بن عباده خزرجى (صحابى پيامبر(ص))؛
- ابويحيى (ابومحمد) سهل بن ابىخيثمه (حثمه) مدنى انصارى (در عصر معاويه)؛
- ابومحمد سعيد بن مسيب بن حزن مخزومى (13 - 94ه .ق)؛