78
وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرٰاتِ رِزْقاً لَكُمْ (بقره:22)
و از آسمان آبى فرو فرستاد و به وسيله آن، ميوهها را پرورش داد تا روزى شما باشد.
در اين آيه نيز خداوند باران را وسيله پيدايش ميوهها معرفى مىكند، كه خود تصريحى است بر وجود رابطه علّى و معلولى در طبيعت.
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنّٰا نَسُوقُ الْمٰاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعٰامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ أَ فَلاٰ يُبْصِرُونَ (سجده: 27)
آيا نديدند كه ما آب را به سوى زمينهاى خشك مىرانيم و به وسيله آن زراعتهايى مىرويانيم كه هم چهارپايانشان از آن مىخورند و هم خودشان تغذيه مىكنند؛ آيا نمىبينند؟!
در اين آيه نيز خداوند به تنبيه و توبيخ كفار كه آيات الهى را نمىبينند، مىپردازد و جارى شدن آب بر زمين خشك را سبب رويش زراعتها مىداند كه اين نيز تصريحى بر وجود رابطه علّى و معلولى در طبيعت است. آيات ديگرى نيز بيانگر اين حقيقت است. 1
در آياتى ديگر، خداوند علّيت مادى را به اين معنا پديدههاى اين جهان، معمولاً از تبديل پديدههاى ديگر به وجود مىآيند، مطرح كرده است؛ مانند:
ثُمَّ اسْتَوىٰ إِلَى السَّمٰاءِ وَ هِيَ دُخٰانٌ فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيٰا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قٰالَتٰا أَتَيْنٰا طٰائِعِينَ (فصلت: 11)