77علّيت، به اين معناست. علت به معناى عام آن، يعنى هرچه در پيدايش پديدهاى، به نحو مقتضى، سبب، شرط يا مُعِدّ مؤثر باشد نيز در موارد بسيارى در قرآن مطرح شده است.
1. علّيت در حوادث طبيعى
قرآن كريم براى حوادث طبيعى، اسبابى قائل است و قانون عمومى علّيت و معلوليت را براى حوادث طبيعى مىپذيرد. منظور از علت، آن امر واحد يا مجموع امورى است كه وقتى دست به دست هم مىدهند و در طبيعت به وجود مىآيند، باعث پيدايش موجودى ديگر مىشوند. مثلاً در آيات فراوانى آمده است كه خداوند نعمتهاى خود را از راه اسباب و علل طبيعى براى مردم فراهم مىسازد؛ مانند:
اَللّٰهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيٰاحَ فَتُثِيرُ سَحٰاباً فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمٰاءِ كَيْفَ يَشٰاءُ وَ يَجْعَلُهُ كِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلاٰلِهِ فَإِذٰا أَصٰابَ بِهِ مَنْ يَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ إِذٰا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (روم: 48)
خداوند همان كسى است كه بادها را مىفرستد تا ابرهايى را به حركت درآورند، سپس آنها را در پهنه آسمان آنگونه كه بخواهد، مىگستراند و متراكم مىسازد. در اين هنگام، دانههاى باران را مىبينى كه از لابهلاى آن خارج مىشود، هنگامى كه اين [باران حياتبخش] را به هركس از بندگانش كه بخواهد مىرساند، ناگهان خوشحال مىشوند... .
در اين آيه كه سير نزول نعمت باران را بيان مىكند، به روشنى از نقش اسباب آن مانند ابر و تأثير بادها در گسترش ابرها و... سخن به ميان آمده و تأثير و علّيت اين عوامل پذيرفته شده است.