188زيادى برخوردار است. نظام ارتباطى غرب با استفاده از هژمونى رسانه‌اى خود كه با برترى اقتصادى، سياسى و علمى غرب در صحنه بين‌الملل تقويت مى‌شود، با كنترل فرايند اخبار در امت اسلامى، فضاى سياسى، اقتصادى و فرهنگى و اجتماعى امت اسلامى را مديريت و در راستاى اهداف و برنامه‌هاى خود هدايت مى‌كند. از اين رو امت اسلامى براى پويايى و پايايى خود، چنان‌كه بايد از نظام سياسى، اقتصادى و فرهنگى قوى و منسجمى در سطح بين‌الملل برخوردار باشد، مى‌بايست از نظام ارتباطى فعالى در عرصه بين‌الملل برخوردار باشد.
در اين بين در عين بهره‌مندى از امكانات مدرن ارتباطى، تكيه بر ابزار و امكانات درونى و ذاتى اسلام بسيار مهم است. اسلام، نظامى پويا و مستحكم است كه همه لوازم قوام تمدنى را در خود جا داده است و حج بهترين نمونه شبكه ارتباطى اسلام است كه در طول دوران اسلام، كارايى خود را حفظ كرده و به مرور زمان تقويت هم شده است. در حج نمايندگانى از سراسر جهان اسلام حضور مى‌يابند و در يك ارتباط چهره‌به‌چهره، گردش اطلاعات و اخبار را در سراسر جهان انجام مى‌دهند. به اين ترتيب از جهتى كاركرد رسانه‌هاى مدرن در امت اسلامى را تقويت مى‌كنند و از جهتى توطئه رسانه‌هاى استعمار را خنثى مى‌كنند.
به اين ترتيب امت اسلامى علاوه بر امكان بهره‌مندى از ابزار تكنولوژيك مدرن ارتباطى، از ابزار و زمينه‌هاى ارتباطى سنتى قوى، اصيل و ماندگارى نيز برخوردار است كه مى‌تواند نقطه ضعف و تهديد امت اسلامى از جهت هژمونى ارتباطى و رسانه‌اى غرب را به نقطه قوت و فرصت بى‌بديلى تبديل كند. اين عرصه مهم و اثرگذار، در زمينه‌هاى ذاتى و درونى امت اسلامى وجود دارد و نيازى به اقدامات تأسيسى نيز ندارد. البته لازم است در اين موارد، احياى كاركردى انجام شود و با نوعى بازتوليد مفهومى، كاركردهاى جديدى از آن متناسب با شرايط و اقتضائات جديد امت اسلامى ارائه گردد. پس بايد تفسير و قرائتى جديد از حج به عنوان ابزار رسانه‌اى امت اسلامى