160
نتيجه‌گيرى
حج به عنوان عبادتى فراملى هرساله نمايندگانى از سراسر جهان اسلام را در سرزمينى واحد در زمانى مشخص جمع مى‌كند تا همگى با پوششى يكسان اعمال يكسانى را انجام دهند. با توجه به ماهيت دينى و معنوى حج، مى‌توان اين اجتماع پرشكوه را تجسمى عينى از امت اسلامى ناميد. اين تجمع بزرگ فقط در ابعاد مناسكى و اخلاقى خلاصه نمى‌شود. بلكه فراتر از ابعاد فردى، از جهت سياسى و اجتماعى نيز ظرفيت بزرگى براى تقويت امت اسلامى دارد و مى‌تواند ساير عناصر هويتى امت اسلامى را بازتوليد و تقويت نمايد.
فلسطين يكى از مهم‌ترين عناصر هويتى امت اسلامى است كه در فضاى بيدارى اسلامى، اهميت و كاركرد بيشترى يافته است. حج ظرفيت بالايى در افزايش نقش‌آفرينى فلسطين در تقويت امت اسلامى دارد.
اجتماع پرشكوه حج چنانچه از سخنان و پيام‌هاى امام خمينى(رحمه الله) و رهبر معظم انقلاب برمى‌آيد، در ابعاد گوناگون شناختى، احساسى و عملياتى مى‌تواند فلسطين را به عنوان يكى از مهم‌ترين مسائل امت اسلامى تقويت نمايد و امت اسلامى را در حول اين موضوع، متحد و مشترك نمايد.