115مناسك فقهى حج نيست، ولى مصداق بارز مناسك سياسى حج است. برائت از مشركين به وضوح بر تمايز و جدايى از كفر و الحاد و مشركان دلالت دارد و ابعاد و رويكرد غيريتساز هويت اسلامى را نشان مىدهد. يكى از نظرياتى كه بهخوبى مىتواند ابعاد و كاركردهاى بينالمللى برائت از مشركين را نشان دهد؛ نظريه «دشمن مشترك» است.
تبيين نظريه دشمن مشترك در مورد برائت از مشركين در راستاى تقابل امت اسلامى و غرب بر اين است كه در حج و در مراسم برائت از مشركين، اين ايده تقويت مىشود كه همه مسلمانان بر اينكه غرب دشمن مشترك آنهاست، متحد شوند و براى اعتلاى تمدن اسلامى تلاش كنند.
افزون بر اين، امت اسلامى براى تداوم و تحقق اهداف بلند خود، به وحدت و همدلى همه مسلمانان نياز دارد. در اين مسير بايد گرايش قومى و نژادى را كنار گذاشت و اسلام را محور جنبش و نهضت قرار داد. يكى از عواملى كه سبب وحدت و تقويت انسجام جبهه داخلى مىشود، وجود دشمن مشترك است. 1
رفتار سياسى چنان با موضوع دشمن و دشمنان و كنش و واكنش آنان عجين شده است كه غيبت دشمن و حذف فيزيكى آن هم نظم فكرى و رفتارى و حتى گرايش جبهه خودى را به طور استراتژيك به هم مىريزد. دشمن و رقيب، بخشى از «هويت و كيستى» هريك از طرفهاى درگير را تشكيل مىدهد. «هويت» با «صلابت» معنادار مىشود. بخشى از پرسش كيستى ما مرهون آن است كه ما چه كسى نيستيم. چه كسانى با ما متفاوتاند. چه كسانى ضد ما مىباشند كه منافع ما با منافع آنان در يك جوى حركت نمىكند. بنابراين «اصل هويت» پيوسته با «اصل ضديت» مقارن است. 2