126
4. رفتوآمد هنرمندان، معماران و شاعران
در همه دوره قاجار چون دورههاى پيش مانند صفويه، تعميرات و توسعه حرمهاى ائمه: با حمايتهاى مالى ايران صورت مىگرفت و بسيارى از آنها معمارى اسلامى - ايرانى داشت؛ از جمله كاشىكارى. بنابراين هنرمندان و معماران هرساله و در دورههايى براى مدتهاى طولانى در عراق مىماندند كه نيازمند رفتوآمد شمار بسيارى معمار، بنا، هنرمند و حتى ابزارآلات آنان بود. 1 دوران دولتشاه، صنايع و حرفهها در كرمانشاهان احيا گرديد و در كنار اين امور، صنايع نظامى پايهگذارى شد و ترويج يافت و زمانى اوج گرفت كه هيئت فرانسوى به شهر وارد شدند. بناهاى جديد براى سربازخانه، مساجد، بازار، عمارت حكومتى شامل اماكن ادارى و تفريحى و... در كرمانشاهان بنا گرديد. او از كرمانشاه معماران قابل و بااطلاعى را براى تعمير شوشتر به آنجا فرستاد و با اينكه سه بار فشار آب، سد را كاملاً ويران كرد، اما او از كوشش باز نايستاد تا اين سد در كمال استحكام ساخته شد؛ بار نخست در 1221ه.ق ساخت، بار دوم در تاريخ 1224 ه .ق و بار سوم 1227ه .ق اين اقدامات متوالى كه مستلزم صرف مخارج بسيار بود، دليلى آشكار بر جديت و پشتكار دولتشاه براى ترقى و آبادى حوزه حكومت خويش و تأمين رفاه و آسايش مردم بوده است. 2
خلاصه بايد گفت كه اساس ساختار شهرى كرمانشاهان متعلق به دوره انتصاب و حكمرانى محمدعلى ميرزاى دولتشاه است. در سطح