100
ج) همدان
مسافران در راه رسيدن به همدان، اغلب به خرگوشها يا گلههاى بزرگى از آهو برمىخوردند كه در روز از اين سوى جاده به آن سو مىرفتند. منظره همدان در دامنه كوه مرتفع و سر به فلك كشيده الوند و در ميان درههاى سرسبز و باغهاى خوشمنظره اطراف آن واقعاً براى هر بيننده جالب و دلانگيز بود.
در غربىترين نقطه فلات ايران شهر اكباتان (همدان كنونى) جاى داشت كه از اينجا، جاده از درون كوهستان زاگرس، حاشيه غربى فلات ايران، به پايين و به سمت سرزمينهاى پست پيچ مىخورد. پس از آن شهرهايى مانند كرمانشاه، بيستون و بغداد وجود داشت كه هريك از آنها بخش اصلى قدرت و رونق خود را به سبب جايگاه ويژهشان در اين مسير به دست آورده بودند. 1 همدان مانند نقطه مركزى بود و به اقتضاى آبوهوا و راههاى فرعى گوناگونى كه از آن مركز به جهات مختلف كشيده مىشد، تجارتش رونق يافته بود.
در اواخر قرون وسطى يا به عبارت ديگر در دوره صفويه با افزايش اهميت شهر تبريز و رونقگرفتن راه تجارى، تبريز، قزوين، قم، كاشان به اصفهان از اهميت شهر همدان كاسته شد؛ اما با روىكارآمدن تركان قاجار و نفوذ هرچه بيشتر غرب در ايران و قرارگرفتن در مسير بغداد، دوباره رونق گرفت. 2 پس از دو عهدنامه «تركمنچاى» و «گلستان»، كه هيچگاه از حافظه تاريخى مردم ايران پاك نخواهد شد، ردپاى روس را