64دارند و وقتى عمل زائر مطابق فتواى مرجع تقليدش باشد آرامش خاطر بيشترى خواهد داشت. 1
سازمان اوقاف نيز بارها تأكيد كرده بود كه بايد همه مسائل معنوى و مذهبى حج با نظر روحانيان انجام گيرد و اوقاف بهتنهايى صلاحيت اين كار را ندارد. بنابراين خواستار نوعى همكارى با روحانيان در اين زمينه است. معاون نخستوزير در روز پايانى سمينار چنين گفت:
قبول بفرماييد كه صلاحيت سازمان اوقاف براى انتخاب روحانى، از مباشر يا مسئول كاروان بيشتر است. ترديد ندارم جامعه شريف روحانيت نيز اجازه نخواهد داد كار مهم و خطير انتخاب روحانى با مباشر باشد؛ هرچند امسال ديگر مباشرى وجود نخواهد داشت.
نكته ديگر در صحبتهاى معاون نخستوزير ارائه پيشنهاد تشكيل «شوراى مشورتى روحانيت و اوقاف» بود كه انتخاب روحانى كاروان به پيشنهاد روحانيان و با تأييد سازمان اوقاف صورت بگيرد. 2
البته گفتنى است كه مسئوليت علما و مراجع تقليد بسيار گستردهتر از آن چيزى بود كه سازمان اوقاف در نظر داشت. مراجع و آيات عظام نهتنها از شيعيان ايران، بلكه از شيعيان ديگر كشورها از جمله عربستان كه در اقليت و گاهى زير فشارهاى حكومتى بودند، پشتيبانى مىكردند. از سالهاى اول دهه چهل نيز مرسوم بود كه مراجع ايران يك نفر از شاگردان يا معتمدان خود را به نمايندگى شيعه به مدينه مىفرستادند تا مسائل و نيازهاى حاجيان را سامان دهند.