28گرفته شده بود كه براى راهنمايى حجاج آموزش ديده بودند. براى اسكان زائران در صحراى منا نيز زمينى به هيئت سرپرستى واگذار شده بود. معمولاً اين ساختمانها را شركت هواپيمايى در شهرهاى مختلف اجاره مىداد. 1 براى جلوگيرى از گمشدن اشياى زائران تمهيداتى در نظر گرفته شده بود. 2 اما خود زائران بر اثر انبوهى جمعيت گم مىشدند و مأموران و هيئت سرپرستى مجبور بودند به دنبال آنها بگردند. 3
آمار تلفات و گمشدهها در سال 44 زياد بود. حادثه تصادف اتوبوسى كه زائران را از مكه به مدينه مىبرد، بسيار اسفبار گزارش شده بود. 4 رانندههاى خوابآلود، گاهى مسافران را آواره بيابانهاى برهوت مكه و مدينه مىكردند؛ همانگونه كه در برخى سفرنامهها چنين آمده است:
خوشمزه آنجا بود كه همسفران ما از ترس اينكه راننده دوباره خوابش نبرد، تندتند هرچه خوراكى و نوشيدنى و ميوه داشتند به او مىدادند. شوفر هم مثل اينكه متوجه قضيه شده بود، مرتب خودش را به خواب ميزد! 5
اما با همه برنامههاى نظارتى دولت كارشكنىها بهطور كلى از ميان نرفته بود. هزينه اعزام به حج در سالهاى اخير از چهار يا پنچهزار تومان شروع مىشد و گاه به پانزدههزار تومان و بيستهزار تومان هم مىرسيد. حملهداران در عربستان افزون بر كارواندارى، تجارت هم مىكردند و