145در مشعر زياد شدند و جايشان تنگ بود چه كنند؟ فرمود: «به سمت تنگه مأزمين از كوه بالا مىروند». گفتم اگر در موقف زياد شدند و جايشان تنگ بود، چه كنند؟ فرمود: «از كوه بالا بروند و سمت چپ بايستند؛ چراكه هنگامىكه رسول خدا(ص) در عرفات توقف كرده بودند، مردم پيرامون ايشان و در كنار پاهاى شتر ايشان جمع شده بودند. ايشان فرمود: اى مردم! تنها جاى پاى شتر من موقف نيست، بلكه همه اين منطقه موقف است و مردم بعد از شنيدن اين سخن از پيرامون آن حضرت پراكنده شدند و ايشان در مزدلفه نيز همين كار را انجام داد».
تقرير استدلال:
سماعه در اين روايت درباره تكليف حجاج در هنگام توقف در مواقف سهگانه حج، از امام سؤال مىكند؛ از جمله درباره تنگى جا در منا، و امام صادق(ع) در پاسخ به وى مى فرمايد: حجاج مكلفاند از وادى محسر كه در انتهاى منا به سمت مشعر است، بالا روند. از آنجا كه توقف و بيتوته در منا بدون انجام مناسك منا مطلوب نيست و از جمله مناسك منا در سه روز بيتوته، ذبح است، پس اين روايت بر جواز ذبح در وادى محسر، در صورت تعذر يا تعسر ذبح در منا دلالت دارد. علاوه بر آن مىتوان گفت ترك تفصيل از سوى امام، دليل بر اطلاق است؛ چراكه سؤال مطلق است و روايت شامل تمام مناسك منا مىشود و اسمى از بيتوته يا وقوف در منا نيامده است. 1
اشكال: بعضى از فقها با رد اين استدلال، روايت را مختص به بيتوته در منا دانسته و
خود بيتوته را عملى مستقل مىشمارند و حمل ذبح بر بيتوته را نوعى قياس و استحسان ممنوع، مىدانند 2. به علاوه مىتوان گفت اين دو باهم متفاوت است؛ چون از