165نيستند. گرايش نداشتن به خشونت و قدرت سياسى، سبب مىشود جنبشهاى اجتماعى، تهديدى عليه همبستگى اجتماعى نباشند و حتى ممكن است به پيوندهاى اجتماعى در جامعه كمك كنند؛ زيرا نوعى پيام عمومى را به نظام سياسى مستقر ارسال مىكنند. 1
از اين جهت حج، اجتماعى پرشور از ملتهاى اسلامى است كه مىتواند دولتهاى كشورهاى اسلامى را تحت فشار قرار دهد. حضور مسلمانان در حج مىتواند به يك جنبش اجتماعى فراگير در جهان اسلامى تبديل شود كه مطالبات و نظرات سياسى و اجتماعى خود را مطرح و پيگيرى نمايد. از اين جهت جنبش اجتماعى در حج و بيدارى اسلامى، نوعى همپوشانى دارند.
در حال حاضر يكى از مشكلها و موانع بيدارى اسلامى، وجود دولتهاى دستنشاندۀ به اصطلاح اسلامى است؛ به طورى كه يكى از ابعاد بيدارى اسلامى، به مبارزه با اين دولتها و نفى آنها اختصاص مىيابد.
از ديد امام، يكى از مسائل اساسى جهان اسلام، وجود دولتهايى به ظاهر اسلامى است:
اين خطرى است براى مسلمين. من اعلام خطر مىكنم براى مسلمين و براى اسلام، با اين وضعى كه دولتها دارند... . مشكل مهم، دولتهاى اسلامى هستند. بايد دولتها بيدار بشوند. اگر دولتها بيدار بشوند، مشكلات مسلمين رفع مىشود؛ با هم تفاهم مىكنند؛ لكن دستهايى در كار است كه نمىگذارد. 2
به طور كلى امام خمينى(رحمه الله)، براى سران و دولتهاى كشورهاى اسلامى، مسئوليت