111كاركردهاى فرهنگى حج در همگرايى فرهنگهاى مختلف در حج، در بستر انجام مناسك حج، در تحقق اين بعد از گردشگرى نيز بسيار مهم است.
ب) تشكيل بازار مشترك اسلامى
شكلگيرى بازارهاى مشترك در بين كشورهاى مسلمان، مسئلهاى است كه در بين انديشمندان اسلامى اهميت ويژهاى دارد. 1 از بعد اقتصادى، جمعيت بيش از 25 درصدى مسلمانان جهان، اين ايده را به همراه دارد كه آيا امكان دارد بازارهايى در بين مسلمانان شكل گيرد كه تنها كالاهاى توليدى كشورهاى مسلمان در آن خريد و فروش شود و به واسطه آن، كشورهاى مسلمان بىنياز از هر كشور ديگرى، اقدام به توزيع كالاهاى خود نمايند و از اين راه، به تقويت بخش توليدى و مصرفى خود بپردازند.
شكلگيرى بازار مشترك اسلامى، نهتنها آثار خود را بر رشد اقتصادى امت اسلامى و بىنيازى از ديگران نشان مىدهد، بلكه بازار حج را كه دغدغه بسيارى از علما و كارشناسان مسلمان است، سامان مىدهد و قدرتى عظيم به امت اسلامى مىبخشد كه در اين صورت، كشورهاى مسلمان مىتوانند بيش از پيش، بر معادلات جهان اثر بگذارند.
امروزه به دليل سياستهاى غلط دولتهاى وابسته به بيگانه، بازار داخلى كشورهاى اسلامى از جمله عربستان، با كالاهاى خارجى اشباع مىشود. اين وابستگى در هدف، علاوه بر آثار مخرب فرهنگى و سياسى، سبب انتقال درآمدهاى عمومى جامعه به بيگانگان، تضعيف توليد و اقتصاد ملى و كاهش درآمد داخلى مىشود.
حج فرصت مناسبى براى تبادل نظر و تصميمگيرى مناسب براى قطع سلطه و استثمار كفار از امت اسلامى است. يكى از اين راهكارها، تشكيل بازار مشترك مسلمانان و عرضه