36دورهها، بندر سيراف، بر اثر عواملى طبيعى يا انسانى دچار ويرانى يا ناامنى شد و عدهاى از بازرگانان آنجا به جده رفتند و آنجا را مركز تجارت خود قرار دادند و موجب رونق تجارت و آبادى آنجا شدند. اين سخن به آن معنا نيست كه رابطه بازرگانان سيرافى با جده، تنها به همين دورههاى بحرانى محدود مىشد و در ايام عادى، چنين روابطى وجود نداشته؛ زيرا همين امر، دليل بر اين است كه پيش از اين دورههاى بحرانى هم جده براى بازرگانان ايرانى جايى شناخته شده بوده است. يكى از محققان نيز درباره بناى جده چنين نوشته است:
يكى ديگر از بندرهاى معروف و آباد سواحل عربستان كه بازرگانان و دريانوردان ايرانى، در آبادى و رونق آنجا سهم زيادى داشتهاند و اخبار و آثارى از فعاليتهاى آنان، از پيش از اسلام تا دورههاى اسلامى، در نوشتههاى مورخان و جغرافىنويسان عربى و اسلامى بر جاى مانده، بندر جده است در سواحل غربى شبهجزيره عربستان و كناره درياى سرخ كه از دورانهاى قديم، بندر تجارتى مكه كه خود، مهمترين مركز تجارتى عربستان شمالى به شمار مىرفته است، بوده و امروز هم با همين نام، مهمترين بندر حجاز و دولت عربستان سعودى است. 1
در «تاريخ مدينه جده» آمده است كه ايرانيان پيش از اسلام، اين بندر را ساخته و آباد كرده بودند و از آن، بهعنوان يك مركز بازرگانى دريايى و دادوستد كالا براى مكه استفاده مىكردند كه آن هم يك مركز مهم بازرگانى و مبادله كالا در بخش غربى شبهجزيره عربستان شده بود. 2 در اين كتاب آمده است كه وصف «ابنمجاور» از كيفيت بناى اين شهر، درست منطبق با اطلاعاتى است كه ما از فنون جنگى ايرانيان داريم؛ زيرا كندن خندقهايى با پهنا و ژرفاى زياد به دور شهرها براى دفاع