227
وضعيت ضريح مطهر امام على(ع) در دوران خلافت مأمون، معتصم، واثق و متوكل عباسى
به هرحال گنبدى كه از گِل باشد، اگر اينگونه باشد، انتظار نداريم كه ميان آب و هواى نامتعادلى كه در ماه تموز(تير) بالاترين درجه حرارتى جهان را دارد، خيلى مقاومت كند و اگر خواسته شود كه آن گنبد باقى بماند، حتماً نياز به حفاظت دارد و اين چيزى است كه به نظر من بعيد به نظر نمىرسد.
همچنين بعيد نمىدانم كه اين گنبد پس از آنكه مأمون عباسى در ربيعالاول سال 212 هجرى اعلام نمود كه اميرمؤمنان(ع) پس از رسول خدا(ص)، از برترين مردم روى زمين است، بازسازى و توسعه زيادى را به خود ديده باشد. 1
همچنين بعيد نمىدانم كه ضريح مطهر امام على(ع) نخستين مجاورانش را در عصر مأمون عباسى، به خود ديده باشد، بهويژه پس از آنكه مأمون ولايتعهدى امام على بن موسى الرضا(ع) را اعلام كرد. اما ميزان مجاورت، تحت تأثير شرايط جوى سخت بر اين سرزمين، بهويژه در ماههاى تابستان، بوده است؛ بهطورى كه گمان نمىكنم مجاورتى دائمى در آنجا شكل گرفته باشد.
به يقين مىتوان گفت كه شيعيان اهل بيت(عليهم السلام) در كوفه و ساير شهرها، در زمان خلافت مأمون، معتصم و متوكل عباسى فرصت مناسبى براى زيارت قبر اميرمؤمنان(ع) پيدا كردند؛ البته بعد از آنكه اين خلفا، مقدارى رغبت خود را به امام على(ع) و فرزندانش(عليهم السلام) اظهار نمودند. ممكن است قبر امام على(ع) در عصر خلفاى مذكور، شاهد تغييراتى بوده است. ابن اثير، در «الكامل فى التاريخ» مىگويد: «متوكل به سبب اظهار محبت خلفاى قبل از خود به امام على(ع) و اهل بيتش(عليهم السلام) كه عبارت بودند از مأمون، معتصم و واثق، آنان را