115 قبلهم» ¹؛ «مشركان زمان ما در توحيد، از مشركان عرب و قبل آنان، جاهل‌ترند».

اين مطلب بسيار عجيب و حيرت‌آور است كه اينان، با كدام علم قطعى و براساس چه حقى، بندگان موحد خدا را جاهل‌تر و بدتر از مشركان عرب و حتى مشركان عالم مى‌دانند؟!

مى‌توان گفت نشانه شناخت كامل انسان از توحيد، يگانه دانستن خدا در همه جهات از جمله در توحيد عبادى است؛ يعنى كسى كه مى‌خواهد خالصانه خدا را عبادت نمايد، بايد شناخت درستى از توحيد ذاتى، اسمائى، صفاتى و افعالى داشته باشد. پس رابطه توحيد عبادى با ديگر ابعاد توحيد، تلازم است؛ يعنى ممكن نيست انسان خدا را بشناسد و سپس از پرستش او سرپيچى كند. بى‌شك، درك عظمت خدا و باور به صفات خداوند مانند ربوبيت، خالقيت، رازقيت و مالكيت، و منعم و جواد بودن او، موجب كرنش و پرستش و ستايش انسان نسبت به خداوند مى‌شود.

بنابراين اگر معرفت انسان به توحيد، ناقص باشد و خدا را آن‌گونه كه بايد نشناسد، نمى‌تواند خدا را آن‌گونه كه شايسته است، عبادت نمايد. گفتنى است از سيره قولى و عملى رسول اكرم(ص) به‌دست مى‌آيد كه آن حضرت، اقرار زبانى را براى پذيرش اسلام كافى مى‌دانستند و مى‌فرمود:

من قال لا إله إلا الله وكفر بما يعبد من دون الله حرم ماله ودمه وحسابه علي الله. ²

هركسى اقرار كند جز خداى واحد خدايى نيست و همچنين