134
جمع بندى اقوال
به طور قطعى، مدرك تضعيفات شيخ طوسى، تضعيف شيخ صدوق و مدرك تضعيف شيخ صدوق تضعيف ابن وليد است. پس تضعيف كننده تنها يك نفر است. هرچند شيخ، نجاشى، ابن نوح و ديگر اساتيد نجاشى از كلام ابن وليد تضعيف را فهميده‌اند، 1 ولى با دقت در كلام ابن وليد نتايج ديگرى به دست مى‌آيد:
اولاً: با دقت در ترجمه محمد بن احمد بن يحيى توسط نجاشى، مشخص مى‌شود تنها روايات منقطع محمد بن عيسى بن عبيد از اعتبار ساقط‌اند؛ نه خود محمد بن عيسى. 2
ثانياً: در مورد بقيه افراد استثنا شده هم تضعيف فهميده نمى‌شود، بلكه تنها جهالت ثابت مى‌شود. به قرينه اينكه «عن رجل» و «عن بعض اصحابنا» را هم استثنا كرده‌اند.
ثالثاً: چه بسا استثناى رواياتِ اين افراد از ميان روايات محمد بن احمد بن يحيى به دليل مشكل متنى باشد، نه اينكه اين افراد ضعيف هستند.
رابعاً: در ترجمه يونس‌بن عبدالرحمان عبارت ابن وليد متفاوت است. مى‌گويد: رواياتى كه محمد بن عيسى بن عبيد منفرداً از يونس نقل كرده معتبر نيست. 3 پس شايد روايات منفرده ابن عبيد از يونس اشكال محتوايى داشته، نه اينكه خود وى ضعيف باشد.
افزون براين دركلام ابن وليد تناقض‌گويى است؛ چون ايشان از يك طرف مدعى است كه برخى از روايات يونس را تنها محمد بن عيسى بن عبيد نقل كرده و از طرف ديگر در