190دانستهاند كه مورد شفاعت قرار مىگيرند. بنا بر قول نخست، معناى إِلاّٰ مَنِ اتَّخَذَ... كسانى خواهند بود كه به واسطه برخوردارى از اعمال صالح، بدانها مقام شفاعت عنايت مىشود و بنا بر قول دوم، مقصود آيه شريفه اين خواهد بود كه شفاعت متقين تنها شامل كسانى مىشود كه از جانب خداوند پيمانى مبنى بر مستحق شفاعت بودنش اخذ كرده باشد.
د. مراد از لاٰ يَمْلِكُونَ همه مردم باشد و مقصود از «من» پيامبر اكرم (ص) و مراد از شفاعت، شفاعت مخصوص آن حضرت كه با شرايطى شامل مردم خواهد شد. 1
همانگونه كه ملاحظه مىشود، بنا بر همه احتمالات و اقوالى كه ابن عطيه ذكر كرد، دلالت آيه مورد بحث كه همراه با استثناست بر شفاعت پذيرفته شده و دلالت آيه بر آن قطعى شمرده شده است.
6. محمد بن احمد قرطبى (671 ق)
وى ذيل آيه مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ مىنويسد: در اين آيه تثبيت شد كه خداوند براى هر كسى كه بخواهد - كه ايشان پيامبران و علما و مجاهدان و ملائكه و غير ايشان از كسانى است كه خداوند شرافتشان بخشيده - اجازه شفاعت كردن مىدهد و ايشان شفاعت نمىكنند، مگر براى كسى كه مورد رضاى خداى متعال است؛ همانگونه كه خداوند فرمود: وَ لاٰ يَشْفَعُونَ إِلاّٰ لِمَنِ ارْتَضىٰ . (انبياء: 28) 2
7. ابوحيان اندلسى (م 754 ق)
وى پس از يادآورى استناد معتزله به ظاهر آيات نفىكنندۀ شفاعت، براى نفى شفاعت از اهل كبائر مىنويسد: اصحاب ما اين آيات را مختص كافران