209بنابراين شرط ورود به سرزمين خدا آن است كه انسان با خدا منازعه نكند؛ يعنى با تكبر، لباس كبريا و عظمت او را نپوشد. در كبريايى، خود را با خدا شريك نكند و حالت كبر و عجب را از قلب خود خارج كند. دست كم از خود، رفتار خودخواهانه نشان ندهد و تلاش كند فروتن باشد.
يكى ديگر از آداب ورود به شهر مقدس مكه اين است كه انسان با پاى برهنه وارد شود، كفش‌ها را از پاى درآورد تا ادب خود را به شهرى كه محل نزول وحى است، نشان دهد. پا برهنه‌كردن نشانه ادب و فروتنى است. ائمه معصوم(عليهم السلام) نيز به هنگام ورود به حرم چنين مى‌كردند و به آن دستور نيز داده‌اند؛ چنان‌كه «ابان بن تغلب» مى‌گويد:
همراه با امام جعفر صادق(ع) بوديم تا اينكه به شهر مكه نزديك شديم. همين‌كه امام(ع) نزديك حرم شد، غسل كرد و نعلين از پاى خود كند و با پاى برهنه وارد محدوده حرم شد. من نيز همان كارى را انجام دادم كه ايشان انجام داد. سپس فرمود: «اى ابان! هركسى كارى را كه من انجام دادم، انجام دهد تا تواضع خود را به خدا نشان دهد، خداوند صدهزار گناه از او محو مى‌نمايد، صدهزار حسنه براى او مى‌نويسد، صدهزار درجه براى او مقرر مى‌كند و صدهزار حاجت او را برآورده مى‌سازد». 1
پس به لحاظ ابراز ادب و فروتنى مقابل پروردگار، شايسته است انسان با پاى برهنه به سرزمين مكه گام نهد كه آنجا محل نزول وحى الهى و مكان حضور خاتم‌النبيين(ص) بوده است.
سى و چهار - بخشايش و رحمت الهى
حج و پاداش‌هاى معنوى آن، سراسر مظهر بخشش و رحمت الهى است. بى‌شك، رضايت الهى، پاداش ارزشمندى براى حاضران در منا مى‌باشد؛ چنان‌كه امام صادق(ع)