177رَحِيمٌ) (نحل: 7)
«آنها بارهاى سنگين شما را به شهرى حمل مى‌كنند كه خودتان جز با مشقت زياد، به آن نمى‌رسيديد. پروردگارتان به يقين رئوف و مهربان است». 1
در واقع حج، دل كندن از داشته‌ها، ازجمله خانواده و فرزندان است. حاجى بايد مسائل دنيوى را رها كند و به حج برود. اين دل كندن‌ها، بهترين تمرين براى كاهش دل‌بستگى‌هاست. از اين‌رو مى‌توان گفت كه حج نوعى تمرين مرگ است؛ چراكه انسان با مرگ، آنچه را دارد، رها مى‌كند.
بيست و يك - رعايت ظواهر دينى
هرچند بسيارى از احكام دينى براى تطهير باطن است، ولى بى‌شك ظاهر و باطن انسان در تعامل مى‌باشد؛ به‌طورى كه در اسلام، هم به ظاهر و هم به باطن توجه شده است. از اين‌رو برخى احكام دينى به رعايت ظواهر دينى مى‌پردازد؛ مثل اينكه تراشيدن صورت، پوشيدن لباس از ابريشم و طلا براى مردان، پوشيدن لباس شهرت و تشبه به كفار جايز نيست.
تعاليم حج نيز در درجه اول براى تطهير و تزكيه روح و كمال باطنى انسان است. ولى از توجه به ظاهر انسان غافل نبوده است؛ چنان‌كه مى‌بينيم زائر خانه خدا براى ورود به محدوده حرم و انجام دادن اعمال حج بايد ظاهر و پوشش خود را تغيير دهد و لباس احرام بپوشد. همچنين حاجى در شرايطى از احرام خارج مى‌شود كه حلق يا تقصير انجام دهد و علامتى از بندگى خدا در چهره او ظاهر شود؛ يعنى افزون بر قلب و روح، جسم و ظاهر او نيز تغيير كند. در نتيجه اين پيام تبليغى به‌دست مى‌آيد كه در راه بندگى، توجه توأمان به ظاهر و باطن لازم است و همان‌گونه كه باطن بر ظاهر انسان تأثير مى‌گذارد، ظاهر انسان نيز در ارتقاى روحى او مؤثر است.