176از آنچه ذكر شد مشخص گرديد كه محبت به دنيا مقابل توجه به آخرت قرار دارد و دل‌بستگى انسان به دنيا كه سرايى گذراست، مانع از كمال و رشد معنوى انسان مى‌شود.
در واقع روح كلى حج، همان تقويت ارتباط انسان با خداست كه باعث دور شدن انسان از فضاى دنيوى مى‌شود. البته درخور توجه است كه برخى از مناسك حج به‌صورت ويژه اين اثر را دارد؛ براى مثال هريك از محرمات احرام، انسان را از لذات دنيوى دور مى‌كند. حلق و تقصير نيز زيبايى ظاهرى انسان را تغيير مى‌دهد تا انسان را از صورت به سيرت توجه دهد.
به‌طور كلى انجام دادن مناسك حج، با سختى همراه است و اين سختى در راه عبادت و بندگى خدا، مخالف لذت‌گرايى مادى و دنيوى است و زائران را در فاصله گرفتن از دنياگرايى يارى مى‌كند.
«عبدالله بن يحيى كاهلى» مى‌گويد از امام صادق(ع) شنيدم كه از حج ياد كرد و فرمود:
پيامبر خدا(ص) فرمود: حج، يكى از دو جهاد است. حج، جهاد ضعيفان است و ماييم ضعيفان. آگاه باشيد! هيچ چيزى جز نماز، برتر از حج نيست. در حج، نماز هست؛ ولى در نماز شما، حج نيست. حج را وانگذار؛ درحالى‌كه توان انجام دادن آن را دارى. آيا نمى‌بينى كه موهايت ژوليده مى‌گردد و پوست بدنت در آن، چركين مى‌شود و نگاه به زنان در آن ممنوع است؟! ما كه در اينجاييم و نزديك هستيم و همواره آب نيز داريم، رسيدن به حج برايمان جز با سختى ممكن نيست. شما كه در شهرهاى دوردست هستيد، وصفتان چگونه است؟!
نه شاه و نه رعيت، جز با رنج و زحمت، به حج نمى‌توانند رسيد، جايگاه غذا و آبخورى و آب‌وهوا تغيير مى‌كند و كسى را ياراى جلوگيرى از آن نيست و اين است سخن خداوند كه مى‌فرمايد:
( وَ تَحْمِلُ أَثْقٰالَكُمْ إِلىٰ بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بٰالِغِيهِ إِلاّٰ بِشِقِّ الْأَنْفُسِ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَؤُفٌ