65اخلاق است». همچنين در حديث ديگرى فرمود: «
بِالاَدبِ يَبلُغُ الرَّجُلُ مَكارِمَ الاخلاق في الدُّنيا وَالآخِرةِ » 1؛ «مرد به وسيله ادب، به مكارم اخلاق در دنيا و آخرت مىرسد».
2. حسن خلق
حسن خلق، عبارت است از خوشرويى و خوشرفتارى با ديگران. دين مقدس اسلام، همواره پيروان خود را به نرمخويى در رفتار با ديگران دعوت مىكند و آنان را از تندخويى باز مىدارد. قرآن كريم در ستايش پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله ) مىفرمايد: ( وَ إِنَّكَ لَعَلىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ )؛ «و تو اخلاق عظيم و برجستهاى دارى». (قلم: 4)
حسن خلق و گشادهرويى، از ويژگىهاى اخلاقى برجستهاى است كه در سايه ادب بهدست مىآيد و موجب محبت مىشود؛ زيرا انسان مؤدب، با ديگران به نيكى رفتار مىكند. اميرمؤمنان (عليه السلام ) فرمود: «
ثَمرةُ الاَدَبِ حُسنُ الخُلق » 2؛ «نتيجه ادب، حسن خلق است».
3. كنترل نفس هنگام شادى و غم
انسانها ظرفيتهاى متفاوتى دارند. بعضى افراد، هنگامى كه در موقعيت خوشايندى قرار مىگيرند، از مسير حق خارج مىشوند؛ همانطور كه قرآن كريم مىفرمايد: ( كَلاّٰ إِنَّ الْإِنْسٰانَ لَيَطْغىٰ * أَنْ رَآهُ اسْتَغْنىٰ ) ؛ «چنين نيست. به يقين انسان طغيان مىكند، از اينكه خود را بىنياز ببيند». (علق: 6 و 7)
عدهاى ديگر در هنگام ترس، تحمل خود را از دست مىدهند و نااميد مىشوند. آنان خدا را فراموش مىكنند و زبان به شكوه و ناسپاسى مىگشايند. اما انسانهاى مؤدب، نه هنگام خوشى از مسير حق خارج مىشوند و نه ترس، آنها را از رحمت حق نااميد مىكند.