61قرآن كريم انسانها را از ياد كردن يكديگر با القاب ناپسند نهى مىكند و مىفرمايد:
( وَ لاٰ تَنٰابَزُوا بِالْأَلْقٰابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمٰانِ ) (حجرات: 11)
و با القاب زشت و ناپسند يكديگر را ياد نكنيد. بسيار بد است كه بر كسى پس از ايمان نام كفرآميز بگذاريد.
زمانى كه «صفيه» دختر حىبناحطب يهودى، مسلمان شد، پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله ) با او ازدواج كرد. اما «عايشه» و «حفصه» او را سرزنش مىكردند و با نام مناسب او را صدا نمىزدند و به او مىگفتند: «يا يهوديه». صفيه نزد پيامبر گرامى اسلام شكايت كرد. آيه فوق نازل شد و حضرت رسول (صلى الله عليه و آله ) فرمود: چرا در جواب آنها نگفتى: «
ابي هاروُنُ وَعَمّي مُوسى وَ زَوجي مُحّمدٌ (صلى الله عليه و آله ) » 1؛ «پدرم هارون، عمويم موسى و همسرم محمد (صلى الله عليه و آله ) است [و اين بالاترين افتخار است]».
5. نيكو سخن گفتن
يكى ديگر از جلوههاى ادب، در سخن گفتن آشكار مىشود. بهراستى كه كلام، معجزهگر است و مىتواند تأثير فراوانى بر مخاطبان خود داشته باشد. سخن زيبا، محكم و منطقى، آدمى را ارشاد، و به راه صحيح رهنمون مىكند و اين امر تحقق نمىيابد مگر از انسان آراسته به ادب.
خاندان عصمت و طهارت كه كانون ادب و اخلاق اجتماعىاند، هنگام سخن گفتن زيباترين و شيواترين سخنان را مىگفتند و به پيروان خود نيز اين امور را توصيه مىكردند؛ زيرا بد سخن گفتن نشانه بىادبى است. حضرت على (عليه السلام ) فرمود: «
لا أدَبَ لِسَيِّئ النُّطق » 2؛ «كسى كه بد سخن مىگويد، ادب ندارد».
امام سجاد (عليه السلام ) در رساله حقوق، يكى از حقوق زبان را رعايت ادب معرفى مىكند: «
امّا