45
3. استفاده از سخن دشمنان
راه سوم تشخيص عيوب و رذايل اخلاقى، استفاده از گفتههاى دشمن است.
دشمن، همواره مىكوشد تا عيبى از انسان بيابد و آن را برملا كند. او اين عمل خصمانه را با انگيزه دشمنى انجام مىدهد؛ ولى غيرمستقيم به مخاطب خود خدمت مىكند و او را از بيمارى اخلاقىاش آگاه مىسازد. على (عليه السلام ) فرمود:
اعداءُ الرَّجُلِ قَدْ يَكُونُوا انفَعَ مِنْ اخوانِهِ لاَنَّهُم يَهدُونَ الَيهِ عُيُوبَهُ. 1
گاهى دشمنان براى فرد سودمندترند تا دوستان و برادرانش؛ زيرا آنان عيوب و نقايصش را به وى اهدا مىكنند.
امام صادق (عليه السلام ) روايت مىكند:
بين حضرت يحيى، پيامبر بزرگ الهى و شيطان، دشمن قسمخورده آدم، گفتوگويى صورت گرفت و حضرت يحيى از بيان شيطان به عيبش پىبرد و درس گرفت. يحيى گفت: «هرگز شده است كه ساعتى بر من پيروز شوى؟» جواب داد: «نه. ولى در تو يك صفت است كه باعث شگفتى من است». يحيى پرسيد: «آن صفت چيست؟» شيطان گفت: «خوراك تو زياد است. موقعى كه افطار مىكنى غذا در معدهات ناگوار مىشود و بر اثر آن سنگين مىگردى و اين حالت، تو را از قسمتى از نوافل و شببيدارى باز مىدارد». يحيى از سخن شيطان استفاده كرد. به نقطهضعف خود پىبرد. فوراً تصميم گرفت خود را اصلاح كند. گفت: «من با خدا عهد مىبندم كه از اين پس هرگز خود را از غذا سير نكنم تا او را ملاقات نمايم». شيطان كه از گفتههاى خود پشيمان شده بود، گفت: «من نيز با خدا عهد مىكنم از اين پس هرگز مسلمانى را نصيحت نكنم تا پروردگار را ملاقات نمايم». 2
پيروان مكتب اهلبيت (عليهم السلام ) بهخصوص زائران سرزمين وحى بايد به اين شيوه دقت