261رسولخدا (صلى الله عليه و آله ) فرمود:
شش چيز از جوانمردى است. سه مورد آن در حضر (وطن) و سه مورد آن در سفر. يكى از آن سه مورد كه در سفر از جوانمردى است «
المِزاحُ في غَيرِ المَعاصي » 1؛ شوخى [با همسفران] البته در امورى كه گناه نباشد.
4. رعايت موقعيت مخاطب
شوخىكردن با هركسى بايد متناسب با وضعيت او باشد. نمىتوان براى همه افراد روش يكسانى در پيش گرفت، بلكه بايد به نكات زير توجه كرد:
الف) رعايت سن مخاطب
شوخىكردن با افراد مختلف، پير باشد يا جوان، بايد متناسب با سن آنها باشد. ازاينرو شوخى كردن دو دوست جوان با يكديگر با شوخى كه با يك مسن مطرح مىكنند، بايد متفاوت باشد.
ب) رعايت شخصيت مخاطب
در شوخى بايد شخصيت و موقعيت اجتماعى افراد را در نظر گرفت؛ براى مثال، اگر شخصيت بزرگى براى رفع فضاى سنگين مجلس شوخى مىكند تا فضا را براى حاضران آماده كند كه راحتتر بتوانند سخن بگويند، نبايد بهانه شود تا ديگران شوخىهايى كنند كه شخصيت آن مرد بزرگ رعايت نشود. همچنين شوخىكردن با افرادى كه شخصيت سالم و متعادلى ندارند، باعث سبكشدن و پشيمانى خواهد شد.
ج) توجه به موقعيت زمان و مكان
برخى موقعيتهاى زمانى و مكانى براى شوخى مناسب نيست. بعضى زمانها كه مخاطب در حالت اندوه يا در غم از دستدادن عزيزان خود است، زمان مناسبى براى