159
فصل هفتم: عفو و گذشت
درآمد
داشتن روحيۀ گذشت، نشانۀ همت والا و قدرت استقامت فرد است. كسانى كه روحيۀ گذشت دارند، افزون بر اينكه مىتوانند در برابر سختىهاى روزگار استقامت كنند، بر نيروى خشم خود نيز مسلط خواهند شد. چنين افرادى، اين قدرت را دارند تا در مقابل بىادبى و رفتارهاى ناشايست ديگران، آرامش خويش را حفظ و حتى در بعضى موارد، از تقصير ديگران چشمپوشى كنند. از نظر اسلام، انسانهاى باگذشت، به ناراحتى و ناملايمتهاى اين جهان گرفتار نمىشوند و در آخرت نيز، از لطف و محبت خاص الهى بهرهمند خواهند شد. در حقيقت، آنها بلند همتند و خداوند به دليل عظمت وجودشان، آنان را در پناه لطف و عنايت خاص خود قرار مىدهد.
عفو يا طلب حق
يكى از پرسشهاى اساسى در زمينه حقوق اين است كه با وجود حق قانونى، از نظر اخلاقى، گرفتن حق خويش بهتر است يا چشمپوشى كردن و بخشودن؟
همۀ نظامهاى اخلاقى، اين حقيقت را پذيرفتهاند كه عفو و گذشت خوب است. ولى دربارۀ موارد و مقدار مطلوب آن با هم اختلاف دارند. در نظام اخلاقى اسلام نيز توصيههاى بسيارى در اينباره شده است. ولى در كنار آن، اين موضوع هم مطرح شده كه در كجا عفو و چشمپوشى لازم است و در كجا بايد انتقام گرفت؟