298دولت عربستان نيز علت اين كاهش را تخريبها و ساخت و سازهاى اطراف حرم عنوان كرد؛ هرچند به نظر مىرسد فضاى سياسى آشفته عربستان نيز بىتأثير نبود.
به هر حال به نظر مىرسد عليرغم ادعاى دولت عربستان در كاهش سهميه ساير كشورها، اما در مجموع نه تنها حجاج امسال از سالهاى گذشته كمتر نبودند، بلكه تعداد آنها افزايش محسوسى داشت.
از طرف ديگر، آشنايى با تعداد، تركيب جمعيتى و مشخصات فردى و گروهى حجاج مىتواند در تحليل شرايط سياسى، اجتماعى و عبادى حج بسيار مؤثر باشد. در اين مقال به اختصار ابتدا برخى از مختصات جمعيتى حجاج ارايه مىشود و سپس به برخى از آمارهاى خاص در مورد زائران ايرانى اشاره خواهد شد.
1. حجاج داخلى
منابع رسمى عربستان پس از پايان مراسم حج، آمار حجاج داخلى را به تفكيك اين گونه اعلام كردند: 1
تعداد حجاجى كه تبعه عربستان بودهاند و خارجى اما مقيم در عربستان هستند، 1073143 بوده است. افراد غير عربستانى مقيم كه در مراسم حج شركت كردهاند، از 107 مليت بودهاند كه از نظر تعداد شركت كننده در