101شناخت عظمت و رحمت خداوند در حج، به معنى تأمل در پايهگذارى اين خانه است كه در عين حال، هم خانه خداست و هم خانه مردم.
از ديدگاه مقام معظم رهبرى، شناخت دشمن:
محصول همه آن شناختها و متمم و مكمل آنهاست. بدون آن، دل و ذهن مسلمان، مخزنى بىحصار است كه از دستبرد راهزن و خائن و غارتگر، مصون نيست. در خود اعمال حج، رمى جمرات نماد دشمنشناسى و دشمنستيزى است. (77/1/12) شناخت دشمن در حج به معنى شناخت اين روشها و انگيزههاى آن، و برائت در حج بمعنى افشاى توطئه دشمن و اعلام بيزارى از آن است. (77/1/12)
ايشان دو خصيصه نيز براى شناخت در نظر مىگيرند كه حج را با اين دو خاصّه بشناسيد: خاصّه تأثير شخصى، فردى و معنوى... . دومى معنا و مفهوم جمعى، اسلامى، امّتى و فرامليتىِ مربوط به امت اسلام. (1374/01/16)
از منظر ايشان، تدبّر در حج، چهارراه عظيمى براى تبادل اطلاعات ملتها از شرق و غرب و شمال و جنوب جهان اسلام است. لذا خواستار تدبر در حج مىشوند (14/02/1374) تدبر در رازها و رمزهاى حج - كه همه در جهت احياى شخصيت فرد و جامعه مسلمان و مبارزه با عوامل نابودى آن است - افقى جديد در برابر حاجى مىگشايد و او را به عالمى پر تلاش و پرحركت و پايانناپذير مىكشاند. اولين وظيفه هر يك از حجاج، تأمل در راز و رمزها و تبادل نظر و جستوجوى سر رشته كار، از همين امور است. (70/3/26) از اينرو، همگان را به تدبر در حج و توشه بردارى معنوى و روحى براى بقيه عمر دعوت مىكنند؛(85/2/4) زيرا، فريضه حج، آنگاه كه با معرفت و هوشيارانه بهجاى آورده شود، به مسلمان حجگزار و به امت بزرگ اسلامى فيض مىبخشد، حاجى را به صفا و پاكى و معنويت سوق مىدهد، و امت را به اتحاد و عزت و اقتدار نزديك مىكند.(83/10/29)