292اوّلاً: آيه مباركه همه صحابه را نمىگويد. پيامبر(ص) متجاوز از صد هزار صحابى داشته است، اين آيه فقط پيشگامان از مهاجر و انصار را مىگويد؛ يعنى نخستين كسانى كه به او ايمان آوردهاند و كسانى كه به خوبى از آنها پيروى كردهاند.
ثانياً: اين نوع رضايتها مشروط بر اين است كه بر همين حالت تا پايان زندگى بمانند وگرنه اگر در پايان زندگى دگرگونى حاصل شود، اين رضايت، چارهساز آن نيست. موقعيت صحابه بالاتر از موقعيت كسى نيست كه قرآن دربارهاش مىگويد:
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنٰاهُ آيٰاتِنٰا فَانْسَلَخَ مِنْهٰا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطٰانُ فَكٰانَ مِنَ الْغٰاوِينَ (اعراف: 175)
براى آنان سرگذشت كسى را بگو كه نشانههاى خود را به او داديم، و او از آنها تهى شد، و شيطان او را به دنبال خود برد و از گمراهان شد.
اين فرد، هر كه باشد، به عالىترين مقام از نظر انسانى رسيده بود، امّا در پايان عمر، گمراه شد.
بخارى در صحيح خود بابى به نام «الأعمال بالخواتيم» دارد، و در آنجا رواياتى نقل مىكند كه: چه بسا افرادى در آغاز زندگى بهشتى بودهاند و در پايان زندگى منحرف شدهاند. 1 بنابراين مجرد اظهار رضايت در نخستين روزها دليل بر رستگارى آنان در تمام عمر نيست، بلكه بايد