154
5. تحليلى بر عملكرد معاويه
در تحليل عملكرد معاويه به چند نكته مىتوان اشاره كرد:
الف) وى از خانوادهاى برخاست كه سالها از سردمداران مبارزه با رسول خدا(ص)و اسلام به شمار مىرفتند و وقتى به اجبار و از ترس كشته شدن به اسلام گرويدند، اعتقاد كفرآميز خويش را پنهان كردند و در عمل نيز نشان دادند كه به احكام اسلام پايبند نيستند؛ به همين دليل، هيچ كدام از منابع، حتّى طرفداران معاويه نيز، جز چند خبر جعلى،گزارش صحيحى از ديندارى، زهد و پرهيزكارى او و خانوادهاش به دست ندادهاند؛ بنابراين، نبايد انتظار داشت كه چنين شخصى در صورت دستيابى به قدرت و تسلّط بر جامعۀ اسلامى به ترويج دين پردازد و دينداران واقعى و صحابۀ رسول خدا(ص)را در امر حكومت به كار گيرد. توجّه به حضور دو شخص انصارى در كنار معاويه و وجود هفتاد بدرى، هفتصد نفر از بيعتكنندگان در بيعت رضوان و چهارصد نفر از مهاجران و انصار در شمار ياران على(ع)،چنين نتايجى را به دست خواهد داد؛
ب) دشمنى معاويه با اهل بيت(عليهم السلام)و بهويژه امام على(ع) كه نخستين مسلمان و يار ديرينۀ پيامبر(ص)بود، در همين زمينه ارزيابى شود. به ويژه كه شواهدى در دست است كه نشان مىدهد اين دشمنىها و كينهتوزىها برآمده از احقاد بدرى و خيبرى بود؛
ج) انحراف از غدير، آثار منفى فراوانى را در پى داشت كه يكى از مهمترين آنها تسلّط معاويه و يزيد بر جامعۀ اسلامى است. اگر همگان به انتخاب رسول خدا(ص)گردن مىنهادند، هرگز زمينۀ خلافت دشمنان اسلام، همچون فرزند ابوسفيان فراهم نمىآمد؛
د) خوارج هم از دشمنان معاويه به شمار مىرفتند؛ ولى مبارزۀ آنان نه از سر دوستى با اهل بيت پيامبر(ص)كه برآمده از تفكّرى بىپايه و ناتوانى در شناخت دشمن واقعى اسلام بود؛ به همين دليل، آنان فرصتهاى بىشمارى را از امام على(ع) گرفتند و تلاش