387 هجرى، «جمال‌الدين اصفهانى» وزير موصل و شام، از پايين تا بالاى كوه را پله ساخت تا بالا رفتن از آن آسان شود. البته در فقه شيعه، هنگام وقوف - از ظهر شرعى تا مغرب شرعى روز نهم ذى‌الحجة - بالا رفتن از كوه عرفه كراهت دارد.
روايت شده است كه رسول خدا(ص) خطبه حجةالوداع را بالاى اين كوه ايراد كردند. اين خطبه اهميت بسيارى دارد. در اينجا به برخى از نكته‌هاى آن اشاره مى‌شود:
الف) رعايت حرمت مال و جان يكديگر لازم است.
ب) رعايت حرمت ماه‌هاى حرام لازم است، بايد تغييراتى كه در ماه‌هاى سال براى جابجايى ماه‌هاى حرام انجام مى‌شود، از بين برود.
ج) امانت مردم بايد در نزد هركسى كه هست، برگردانده شود.
د) ربا و طلب‌هاى ربوى بايد از بين برود.
ه ) بايد از حقوق مربوط به خون‌هايى كه در جاهليت ريخته شده است، صرف‌نظر شود.
و) رعايت حقوق متقابل همسران، به‌ويژه رعايت حقوق زنان لازم است. 1
2. عرفات سرزمين معرفت
«عرفات، يعنى شناسايى‌ها: شناسايى خدا، خود و حق كه نتيجه آن، درك يكديگر است. حج‌گزاران، همه آرايش‌ها و پيرايه‌ها را كنار گذاشته‌اند تا خود، آفريننده خود و حقوق همديگر را بشناسند. دعاى عرفه حضرت سيدالشهدا(ع) بيان كاملى از صفات خداوند است. دعايى كه در آن آدمى به شناخت عميقى از پروردگار مى‌رسد.
قرن‌هاست كه خداپرستان، از علاقه‌هاى خود مى‌گذرند و با تحمل خرج‌ها و زحمت‌ها، در آن بيابان خشك، جمع مى‌شوند. اين قدرت ايمان و جاذبه حق است كه