306بغداد بعد از آنكه در كمال آبادى باشد و خروج خراسانى از خراسان كه باعث فتنه عظيمى خواهد شد.
2. علائم حتمى: حوادثى است كه قبل از ظهور حتماً به وقوع مىپيوندد كه در رأس همه آنها شيوع ظلم و فساد و گناه است كه بحث آن در گفتار دهم با عنوان «علائم قبل از ظهور» به تفصيل گذشت و گفته شد كه در اين زمينه بيش از سيصد روايت وجود دارد كه بنابر آنها، حضرت مهدى(عج) بعد از پرشدن دنيا از ظلم و جور ظهور مىكند. همچنين حوادث ديگرى مثل دجال، خروج سفيانى، سيد حسنى ونداى آسمانى از اين علائم خواهد بود.
امكان ظهور، قبل از وقوع علائم قطعى
از بعضى از روايات استفاده مىشود كه علائم حتمى نيز ممكن است تغيير كند و حضرت قبل از وقوع آنها ظهور كند؛ براى مثال امام صادق(ع) در ضمن حديثى فرمود: «
فَتَوقَّعُوا الْفَرَجَ كُلَّ صَباحٍ وَمساءٍ» 1؛ «انتظار فرج و اميد ظهور حضرت را در هر صبحگاهان و شامگاهان داشته باشيد». اگر وقوع اين حوادث، قطعى و يقينى باشد، ديگر انتظار در هر صبح و شام، معنا و مفهوم نخواهد داشت. همچنين اميرمؤمنان(ع) از رسولخدا(ص) نقل مىكند: «مهدى، از ما اهلبيت است وخداى تعالى امر او را در يك شب اصلاح مىكند». 2
حضرت عبدالعظيم حسنى از امام جواد(ع) نقل مىكند كه قائم ما همان مهدى است و آنگاه فرمود:
در زمان غيبت بايد در انتظارش بود و در زمان ظهور بايد اطاعتش كرد. او سومين فرزند من است. قسم به خداوندى كه محمد(ص) را به پيغمبرى مبعوث، و ما را به امامت منصوب كرد، اگر از عمر دنيا بيش از يك روز باقى نمانده باشد، خدا آن را