31مسجد كوفه را محل رويش بوته كدويى دانسته كه يونس پيامبر(عليه السلام) را پوشانيد. 1 و بالاخره مسجد كوفه به عنوان محل نماز 1070 پيامبر(عليهم السلام) معرفى شده است. 2
به هرحال، اين روايات در صورت صحت، بر آباد بودن اين شهر در گذشتههاى دور دلالت مىكنند.
علاوه بر كتابهاى روايى، در بعضى از نقلهاى كتابهاى تاريخ فارسى نيز از اين شهر ياد شده، چنانكه بعضى از آنها بنيانگذارى اين شهر را به هوشنگ پيشدادى، يكى از پادشاهان قديم ايرانى نسبت دادهاند. 3
اما بعضى از نويسندگان معاصر به رغم آنكه كشف آثارى در ناحيه غربى كربلا (در فاصله چهل كيلومترى كوفه) از قبيل: تبرها و چاقوهاى سنگى را كه مربوط به اعصار ما قبل تاريخ بوده است، يادآور شدهاند، با استناد به نتايج حفارىهاى باستانشناسان در دهههاى اخير، منكر وجود اين شهر در پيش از اسلام شدهاند. 4
براى رفع تنافى بين روايات و حفارىهاى باستانشناسان بايد دو نكته را يادآور شد:
اولاً: كوفه قبل از اسلام در زبان روايات، شامل منطقه وسيعى مىشده كه از كوفه بعد از اسلام بسيار وسيعتر بوده است، چنانكه از ناحيه نجف كه در غرب كوفه واقع است نيز به عنوان كوفه ياد شده است 5 و بعيد نيست كه ناحيه كربلا نيز جزء كوفه قديم بوده باشد.
ثانياً: حفارىهاى باستانشناسان، هم از نظر محدوده جغرافيايى روى زمين و هم از جهت عمق، بسيار محدود بوده و ممكن است در صورت ادامه حفارى در مناطق همجوار يا در عمق بيشتر، آثارى كه قدمت بيشتر كوفه را اثبات نمايد، به دست آيد.