125است نه مسجد اول. خصوصياتى كه براى اين مسجد ذكر مىشود، تا زمان زياد، يعنى سال 50ه.ق وجود داشته است. بنابراين، در زمان حكومت حضرت على(عليه السلام) در كوفه، يعنى از سال 36 - 40ه.ق نيز به همينگونه بوده است.
سازنده اين مسجد، معمارى ايرانى از اهل همدان به نام «روزبه» پسر بوذرجمهِر بود. 1 در قسمت جنوب مسجد و در سمت قبله، شبستان مسجد بنا شده بود كه به آن «ظِلّه» مىگفتند. 2
طول اين شبستان حدود دويست ذراع (حدود 108 متر) بود. 3 از مقدار عرض آن در كتابها نكتهاى ذكر نشده است، اما بعضى از مستشرقان عرض آن را بيست متر در زمان سعد ذكر كردهاند. 4 اين شبستان داراى چهارچوبه در، و در بود كه گفته شده به منظور جلوگيرى از ازدحام مردم در آن تعبيه شده بود. 5
سقف اين شبستان از خشت خام يا آجر بوده كه از حيره تأمين مىشد و طاقبندى حتى روى آن انجام نشده بود، بلكه طاقى مسطح داشت. 6 ستونهاى مسجد از گونهاى سنگ آهكى سفيد و نرم به نام «رُخام» تهيه شده بود كه منابع تاريخى اصل اين ستونها را مربوط به ايرانيان مىدانند. 7 ظاهراً بايد اين سنگها از حيره به كوفه منتقل شده باشد. اندازه اين ستونها به اندازه و تعداد ستونهاى كليساهاى رومى آن زمان دانسته شده است. 8 بنابراين، مىتوان گفت كه مسجد سقفى بلند داشته است.
از آنجا كه تعيين شكل و اندازه و تعداد ستونها در زمان معينى مشكل است، در بخش جداگانهاى بررسى خواهد شد. بعضى از مستشرقان تعداد طاقنماهاى