103بنابراين مىتوان چنين تصور كرد كه در زمان خلافت حضرت على(عليه السلام) (سال 36-40ه.ق) بيشتر خانههاى كوفه از خشت و تعداد اندكى از آجر بنا شده بود. البته بعضى نيز از وجود كلبههاى نى در زمان آن حضرت خبر دادهاند. 1
در زمان حكومت معاويه و در دوران امارت زياد بر كوفه (سال 50 - 53ه.ق) خانههاى آجرى به سرعت افزايش يافت؛ چنانكه نقل شده است كه بيشترين خانههاى آجرى را قبيله مُراد و خَزْرَجيان كوفه به خود اختصاص داده بودند. 2 درباره ساختمان مسجد در زمان زياد، گفته شده است كه وى در دوران امارت خود دست به بازسازى اساسى مسجد زد و آجر و ستونهاى آن را از اهواز آورد. 3
بنابراين، مىتوان نتيجه گرفت كه در آن زمان هنوز آجرپزى در كوفه صورت نمىگرفت و مردم ناچار بودند كه آجر خانههاى خود را از نقاط ديگر، مانند حيره و اهواز تهيه كنند. همچنين با توجه به اهميت روز افزون كوفه و كاهش اهميت حيره و سيل مهاجرت از حيره به كوفه مىتوان چنين نتيجهگيرى كرد كه بعضى از مردم حيره آجر خانههاى متروك خود را از حيره به كوفه انتقال داده و از آنها براى ساختن خانههاى خود در كوفه استفاده مىكردند يا آن را به كوفيان ديگر مىفروختند. در بعضى از كتابهاى نيز از آجر بينالنهرين سخن به ميان آمده است. 4
در بخش مربوط به مسجد و دارالاماره كيفيت ساخت آجرهاى اين دو مكان را بيان خواهيم كرد كه از آن چنين نتيجهگيرى خواهد شد كه در سال 60 و 61ه.ق خانههاى آجرى در كوفه بسيار فراوان بوده به حدى كه با خانههاى خشتى رقابت مىنموده است.