56

صورت اول

احوال ژوغرافى ¹، مكه مكرمه و اوايل احوال آنجا و هيئت و صورت و وضع ابنيه مباركه بيت معظم را تعريف و بيان مى‌كند.

اراضى عربستان كه دولت عثمانى در قطعه آسيا فرمان رواى اوست به دو قسم منقسم است: يكى قطعه حجازيه و ديگرى قطعه يمانيه است. قطعه جسيمه حجاز كه عبارت از يك ربع جزيرة العرب است، چنان‌كه در وجهه سيّم جلد «مرآة جزيره» ² و در صورت دوم همين وجهه در مبحث حجاز تعريف و ارائه شده است. قطعه حجاز در شمال و شمال غربى جزيرة العرب و در سواحل شرقى بحراحمر كه از سُوِيْسْ تا يمن امتداد يافته است واقع شده است. شرقاً با بلاد نجد و صحراى احفال، غرباً با بحر احمر، جنوباً با خطه يمانيه و شمالاً با فرات و باديه عرب و جبال و وادى‌هاى شام محاط و محدود است.

حجاز

چون اين خطه مسعوده حاجز بين تهامه و نجد است يعنى در ميان اين دو قطعه واقع است حجاز ناميده مى‌شود. اكثر محال قطعه مباركه حجاز بيابان و صحرا بوده.